Ντομάτα, ο βασιλιάς του κήπου! Η ντομάτα είναι το πιο δημοφιλές λαχανικό και αποτελεί βασικό συστατικό της μεσογειακής διατροφής. Οι ντομάτες χρησιμοποιούνται σε όλες τις κουζίνες του κόσμου σαν φρέσκο λαχανικό αλλά και με τη μορφή κόκκινης σάλτσας.
Με καταγωγή από τη κεντρική και νότια Αμερική, το φυτό της ντοματιάς ανήκει στην οικογένεια των Σολανωδών και έχει συγγένεια με την πιπεριά, τη μελιτζάνα καθώς και με την πατάτα με τις οποίες έχουν παρόμοιες απαιτήσεις καλλιέργειας και φροντίδας. Η ντομάτα διαθέτει υψηλή διατροφική αξία για την υγεία καθώς περιέχει πλήθος βιταμινών όπως βιταμίνη Α, βιταμίνη C, βιταμίνη Κ ,βιταμίνη Ε ,φυτικών ινών και αντιοξειδωτικών ουσιών.
Η πιο σημαντική αντιοξειδωτική ουσία της ντομάτας είναι το λυκοπένιο, στο οποίο οφείλεται το έντονο κόκκινο των καρπών της. Βέβαια, πέρα από την κλασική κόκκινη ντομάτα, υπάρχουν ποικιλίες ντομάτας με πιο σκούρο χρώμα προς το μωβ ή ανοιχτό ροζ και κίτρινο, με διαφορετικό μέγεθος και σχήμα καρπού, καθώς επίσης διαφορετικά ποιοτικά χαρακτηριστικά και γεύση ανάλογα με τη χρήση για την οποία προορίζονται.
Οι ντοματιές φυτεύονται την άνοιξη και η συγκομιδή τους γίνεται το καλοκαίρι και το φθινόπωρο. Τα τελευταία χρόνια πολλοί ερασιτέχνες καλλιεργητές φυτεύουν τομάτες σε γλάστρα στο μπαλκόνι με αμφίβολα αποτελέσματα. Επειδή η καλλιέργεια του φυτού έχει ιδιαίτερες δυσκολίες, οι πρωτάρηδες στον λαχανόκηπο, ίσως χρειαστούν κάποιο διάστημα εξοικείωσης για να πάρουν το επιθυμητό αποτέλεσμα και να γευτούν τις πρώτες τους σαλάτες με λαχταριστές τομάτες από τον κήπο τους.
Στο σημερινό άρθρο, θα αναφερθούμε σε όλα τα στάδια για την καλλιέργεια της , με όσα πρέπει να γνωρίζουμε από τη φύτευση μέχρι τη συγκομιδή, για να απολαμβάνουμε πλούσια παραγωγή με τις πιο νόστιμες ντομάτες από τον κήπο μας.
Τι ποικιλίες ντομάτας επιλέγουμε για να φυτέψουμε;
Υπάρχουν χιλιάδες ποικιλίες και υβρίδια που αξίζει να καλλιεργήσουμε στον κήπο και στο μπαλκόνι μας για να απολαύσουμε μοναδικές γεύσεις. Οι ντοματιές διαχωρίζονται αρχικά με βάση το μέγεθος του καρπού:
α) σε μικρόκαρπες (mini) ποικιλίες που δίνουν μικρά ντοματίνια, με σχήμα στρογγυλό τσέρι ή βελανίδι, και
β) σε μεγαλόκαρπες ποικιλίες που δίνουν τους χαρακτηριστικούς καρπούς που όλοι γνωρίζουμε.
Όσον αφορά το χρώμα, τόσο τα ντοματίνια όσο και οι ντομάτες έχουν συνήθως το κλασικό κόκκινο χρώμα. Υπάρχουν, ωστόσο, πολλές ποικιλίες με διαφορετικά χρώματα όπως κίτρινο, πορτοκαλί, πράσινο, ροζ, ακόμα και μαύρο.
Οι μαύρες ποικιλίες ντομάτας δίνουν καρπούς με χαρακτηριστικό σκούρο μωβ χρώμα. Έχουν ιδιαίτερο άρωμα και γεύση και για αυτό τα τελευταία χρόνια τις συναντάμε όλο και πιο συχνά σε μανάβικα και σε εστιατόρια. Ένας ακόμα τρόπος διαχωρισμού των ποικιλιών είναι σε αναρριχώμενες και θαμνώδεις.
Οι αναρριχώμενες ποικιλίες είναι συνήθως χειμωνιάτικες ντομάτες που φυτεύονται σε θερμοκήπια το φθινόπωρο, ενώ οι καλοκαιρινές υπαίθριες ποικιλίες ντομάτας που φυτεύονται την άνοιξη είναι συνήθως σε μορφή θάμνου. Το βασικό κριτήριο για την επιλογή ποικιλίας είναι τα καλά οργανοληπτικά χαρακτηριστικά, δηλαδή ποικιλίες που δίνουν νόστιμους καρπούς με έντονο άρωμα, γλυκιά γεύση και πλούσια σάρκα.
Προτιμούμε ντόπιες ή παραδοσιακές ποικιλίες της περιοχής μας, ή άλλες που έχουν δοκιμαστεί στις ιδιαίτερες συνθήκες του τόπου μας, ως προς τις θερμοκρασίες, την υγρασία και την ηλιοφάνεια.
Σε κάθε περιοχή της χώρας μας, υπάρχουν ιδιαίτερες παραδοσιακές ποικιλίες που διατηρούν οι ντόπιοι καλλιεργητές σε σπόρο ,τις οποίες αξίζει να αναζητήσουμε και να καλλιεργήσουμε. Ορισμένες από τις πιο γνωστές τοπικές ποικιλίες είναι οι εξής:
- τοματάκι Σαντορίνης: Μία από τις πιο γνωστές παραδοσιακές ποικιλίες ντομάτας που αποτελεί προϊόν ονομασίας προέλευσης (ΠΟΠ) και γίνεται εξαιρετική λιαστή.
- τομάτα Πομοντόρο: Ιδιαίτερα διαδεδομένη , γνωστή και ως βιομηχανική ντομάτα, που χρησιμοποιείται εκτεταμένα για παρασκευή σάλτσας και πολτού ντομάτας.
- Καρδιά βουβαλιού: Από τις πιο γνωστές και γευστικές ποικιλίες είναι η καρδιά βουβαλιού ή καρδιά ταύρου, με μεσαίου μεγέθους καρπό, ακανόνιστου σχήματος, ροζ-κόκκινου χρώματος με λεπτή φλούδα και πολύ νόστιμη και αρωματική γεύση
- τομάτα Βραυρώνας ή Μπατάλα: Εξαιρετική ντόπια μεγαλόκαρπη ποικιλία ντομάτας με εξαιρετική γεύση, άρωμα, και με λεπτό φλοιό.
Να αναφέρουμε φυσικά ότι και τα υβρίδια ντομάτας μακράς διάρκειας (long life) που υπολείπονται σε γευστικά χαρακτηριστικά και ως βασικό πλεονέκτημα έχουν το ότι είναι ανθεκτικές για την μεταφορά σε μακρινές αγορές του εξωτερικού. Αυτή τη στιγμή κατέχουν το μεγαλύτερο ποσοστό στην αγορά και στην κατανάλωση.
Πώς φυτεύουμε τις ντοματιές και σε τι αποστάσεις;
Η καλλιέργεια της ντομάτας χρειάζεται αρκετή ηλιοφάνεια για να αναπτυχθεί και να μας δώσει νόστιμες ζουμερές ντομάτες. Επιλέγουμε ηλιόλουστα σημεία στον κήπο μας και αποφεύγουμε τις σκιερές θέσεις ή τα σημεία κοντά σε δένδρα.
Πώς βελτιώνουμε το χώμα, προετοιμασία εδάφους για καλλιέργεια
Κατά την φύτευση της ντομάτας ενσωματώνουμε αρκετή οργανική ουσία μέσα στους λάκκους φύτευσης, σε μορφή κομπόστ και καλά χωνεμένης κοπριάς, καθώς και βιολογικό λίπασμα πλούσιο σε κάλιο. Με αυτόν τον τρόπο, εμπλουτίζουμε το έδαφος με θρεπτικά στοιχεία και ταυτόχρονα το κάνουμε πιο αφράτο με καλύτερη αποστράγγιση για το νερό.
Σε αφράτο χώμα οι ρίζες του φυτού της ντομάτας προχωράνε περισσότερο μέσα στο έδαφος και έχουν μεγαλύτερη ανάπτυξη. Έτσι, το φυτό έχει καλύτερη στήριξη και πλουσιότερη βλάστηση θέτει τις βάσεις για υψηλότερη και πιο ποιοτική παραγωγή κατά την διάρκεια της καλλιέργειας.
Φυτεύουμε τα φυτά της ντομάτας στις κατάλληλες αποστάσεις φύτευσης, ανάλογα την ποικιλία της ντομάτας, το έδαφος και τις κλιματολογικές συνθήκες. Αποφεύγουμε τις πυκνές φυτεύσεις και προτιμάμε να φυτεύουμε σχετικά αραιά για έχουμε καλύτερη παραγωγή και πιο υγιή φυτά.
Κατάλληλες αποστάσεις φύτευσης για την καλλιέργεια λαχανικών:
Οι θαμνώδες ποικιλίες ντοματιάς φυτεύονται σε αποστάσεις 0,70 – 1 μέτρου μεταξύ των φυτών και 1,5-2 μέτρων μεταξύ των γραμμών φύτευσης, για να εξασφαλίζουμε τον καλύτερο αερισμό και φωτισμό των φυτών.
Οι αναρριχώμενες ποικιλίες ντομάτας φυτεύονται πιο κοντά, σε αποστάσεις ανά μισό μέτρο.
Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε γεωύφασμα εδαφοκάλυψης για να περιορίσουμε την ανάπτυξη ανεπιθύμητων αγριόχορτων κατά την καλλιέργεια και να βοηθήσουμε τα φυτά μας να αναπτυχθούν καλύτερα.
Τι ανάγκες σε πότισμα έχει η καλλιέργεια της ντομάτας και κάθε πότε ποτίζουμε;
Το σωστό πότισμα είναι πολύ σημαντικό για να εξασφαλίσουμε καλή ανάπτυξη και πλούσια παραγωγή από νόστιμες ντομάτες. Πρέπει να σημειώσουμε ότι οι ντοματιές έχουν διαφορετικές ανάγκες σε νερό ανάλογα το στάδιο ανάπτυξης.
Ας δούμε μερικές χρήσιμες συμβουλές για το πότισμα των φυτών ντομάτας που έχουμε στον κήπο μας.
- Φροντίζουμε να μην ποτίζουμε υπερβολικά τα φυτά της ντομάτας, ειδικά στα αρχικά στάδια, γιατί με αυτό τον τρόπο θα δημιουργήσουν αδύνατο επιφανειακό ριζικό σύστημα και δεν θα αναπτυχθούν σωστά.
- Κατά την διάρκεια της ανθοφορίας, τα φυτά της ντομάτας χρειάζονται σχετικά μικρές ποσότητες νερού. Το υπερβολικό πότισμα σε αυτό το στάδιο μπορεί να προκαλέσει πτώση των ανθέων.
- Την περίοδο της άνοιξης, ποτίζουμε συνήθως τις ντοματιές μας 2 φορές τη βδομάδα ενώ την περίοδο καρποφορίας της ντομάτας.
- Την καλοκαιρινή περίοδο, οι ντοματιές μας χρειάζονται περισσότερη ποσότητα νερού και ποτίζουμε κάθε 2 μέρες.
- Στις νότιες περιοχές της Ελλάδας, σε περίοδο καύσωνα, το πότισμα στις ντοματιές μας θα πρέπει να γίνει ακόμα και καθημερινό.
- Η εγκατάσταση συστήματος για αυτόματο πότισμα με σταγόνες είναι ιδανικό για την καλλιέργεια της ντομάτας, καθώς τα φυτά ποτίζονται καλύτερα, χρησιμοποιώντας την κατάλληλη ποσότητα νερού σε κάθε φυτό, ενώ παράλληλα εξοικονομούμε πολύτιμο προσωπικό χρόνο
Ποιο είναι το καλύτερο λίπασμα για τις ντομάτες μας;
Η καλλιέργεια της ντομάτας έχει σημαντικές ανάγκες σε λίπανση για να δώσει πλούσια καρποφορία και παραγωγή ζουμερών και γλυκών καρπών. Κατά τη βασική λίπανση όταν φυτεύουμε, προσθέτουμε πλήρες λίπασμα, που περιέχει φώσφορο, κάλιο, μαγνήσιο και ασβέστιο.
H επόμενη λίπανση της ντοματιάς γίνεται περίπου 2-3 βδομάδες μετά τη φύτευση και επαναλαμβάνουμε την εφαρμογή του λιπάσματος με άζωτο μία φορά το μήνα. Η προσθήκη καλίου στις ντοματιές βοηθά στην παραγωγή μεγάλων και ζουμερών καρπών, ενώ η προσθήκη μαγνησίου βοηθά σημαντικά στο πρασίνισμα των φύλλων της ντομάτας, καθώς διευκολύνει τη λειτουργία της φωτοσύνθεσης.
Στα Γεωπονικά καταστήματα θα βρείτε πληθώρα ειδών από σύνθετα κοκκώδη και κρυσταλλικά λιπάσματα ειδικά για να καλύψουν τις ανάγκες της τοματιάς. Πολύ προσοχή με το άζωτο διότι προκαλεί σκασίματα.
Εξιδεικευμένα λιπάσματα σε μικρή συσκευασία για ερασιτέχνες θα βρείτε στην εταιρεία https://www.gemma.gr/gr/proionta/leptomereies/17140/
Λιπάσματα για επαγγελματίες προμηθεύει η https://www.yara.gr/threpsi-lipansi/lipasmata/yarabela/yarabela-sulfan/
Γιατί μαυρίζει το κάτω μέρος της ντομάτας;
Ένα συχνό πρόβλημα που συναντάμε στην καλλιέργεια της ντομάτας είναι το μαύρισμα στο κάτω μέρος του καρπού. Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό και ως “τάπα” ή ξηρή κορυφή και οφείλεται κατά κύριο λόγο στην έλλειψη ασβεστίου. Αν το λίπασμα μας δεν περιέχει ασβέστιο, προσθέτουμε συμπληρωματικά ειδικό λίπασμα ασβεστίου για να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα. Αποφεύγουμε την υπερβολική λίπανση με λίπασμα αζώτου (αμμωνίες) στην ντομάτα και την προσθήκη αχώνευτης κοπριάς, ειδικά κατά την περίοδο της καρποφορίας, καθώς συντελεί σε υπερβολική βλάστηση, σε μειωμένη παραγωγή και σε ευαισθησία σε μυκητολογικές ασθένειες. Το φαινόμενο του μαυρίσματος των καρπών μπορεί να προκληθεί και από ακανόνιστα ποτίσματα. Ποτίζουμε ανά τακτά χρονικά διαστήματα τα φυτά της ντομάτας χρησιμοποιώντας σύστημα ποτίσματος με σταγόνες.
Πολύ καλά αποτελέσματα έχει δώσει η διαφυλλική εφαρμογή ασβεστίου-μαγνησίου κατά τη διάρκεια της καρπόδεσης ειδικά με αυτό το σκεύασμα : https://geovet.gr/?product=calko-mix
Πώς αντιμετωπίζουμε τις ασθένειες και τα έντομα στην καλλιέργεια της ντομάτας;
Η καλλιέργεια της ντομάτας παρουσιάζει αρκετά προβλήματα από ασθένειες και έντομα που τη προσβάλλουν.
Για την οικολογική αντιμετώπιση μυκητολογικών ασθενειών, όπως ο περονόσπορος και το ωίδιο της ντομάτας, η αλτερνάρια και ο βοτρύτης σκονίζουμε το φύλλωμα των φυτών με θειάφι και θειοχαλκίνη ή ψεκάζουμε με διάλυμα θειαφιού και χαλκού.
Για να αντιμετωπίσουμε τα έντομα που προσβάλλουν την καλλιέργεια της ντομάτας, όπως ο αλευρώδης, οι βρωμούσες, η λιριόμυζα και η μελίγκρα, χρησιμοποιούμε βιολογικά εντομοκτόνα που προμηθευόμαστε από γεωπονικά καταστήματα όπως τα άλατα καλίου και η φυσική πυρεθρίνη.
Το σκόνισμα της ντομάτας ή ο ψεκασμός του φυλλώματος με οικολογικό σκεύασμα βάκιλου Θουριγγίας βοηθά στην καταπολέμηση της τούτα της ντομάτας, ενός εντόμου που προσβάλλει τα φύλλα και τους καρπούς του φυτού προκαλώντας σημαντικές ζημιές στις καλλιέργειες ντομάτας στη χώρα μας.
ΠΗΓΗ : https://www.mistikakipou.gr/ Ευχαριστώ πολύ τα μυστικά του κήπου για την αναδημοσίευση αποσπασμάτων από το βασικό της άρθρο για το θέμα.
